ਸੁਖਬੀਰ Sukhbir
ਸੁਖਬੀਰ (9 ਜੁਲਾਈ 1925 - 22 ਫਰਵਰੀ 2012) ਉਰਫ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ 7 ਨਾਵਲ, 11 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, 5 ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਨਿਬੰਧ
ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਰਿਵਿਊ ਛਪ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜੀਵਨ : ਸੁਖਬੀਰ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ 1950 ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਬਲਬੀਰ ਤੋਂ ਸੁਖਬੀਰ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਇਹੀ ਨਾਮ ਆਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਹਦਾ ਪਿਤਾ ਮਨਸ਼ਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਖਬੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਦਾਰ ਧਾਰਮਿਕ ਖਿਆਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ
ਸੁਖਬੀਰ ਦੀ ਸਖਸ਼ੀਅਤ ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਰਿਹਾ। ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਬੀਰਮਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਕਰਨ ਮੁੰਬਈ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉਥੋਂ ਹੀ
ਕੀਤੀ। ਉਥੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1958 ਵਿੱਚ ਉਹ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਐਮ ਏ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟ ਬਣੇ।
ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਹੇਠ ਨਿਕਲਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ 'ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਪੂਰਨ ਚੰਦ
ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੀ ਦੁਰਗਤ ਤੋਂ ਚਿੜ ਕੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਜੀਵਨ ਭਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰਹੇ।
ਪ੍ਰਭਾਵ : ਸੁਖਬੀਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਟੇਨਬੈਕ, ਚੈਖਵ, ਇਰਵਿੰਗ ਸਟੋਨ, ਫਰਾਇਡ, ਟੀ ਐੱਸ ਈਲੀਅਟ, ਪਾਬਲੋ ਨਰੂਦਾ, ਸਰਦਾਰ ਜਾਫਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ ਅਤੇ ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ
ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸੁਖਬੀਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1961 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਉਸਦਾ ਨਾਵਲ 'ਰਾਤ ਦਾ ਚਹਿਰਾ' ਇਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਕ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਰਾਤ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਸਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਕਹਾਣੀ ਹੈ "ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਰਾਤ", ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਗੁੰਮ ਚੁੱਕੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਗ਼ੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਮਨਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਾਹਿਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ : ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਅਨੋਖਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਵਿਕ ਲੇਖਾ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਲਿਖਣਾ । ਉਸਨੇ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੇਂਟਰ
ਇਮਰੋਜ਼ ਦਾ ਹੈ।
ਰਚਨਾਵਾਂ : ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ -
ਪੈੜਾਂ,
ਨੈਣ ਨਕਸ਼,
ਗੈਲਰੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ,
ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਰਾਤ (1973),
ਲਫ਼ਜ਼ ਤੇ ਲੀਕਾਂ (1989),
ਲਹੂ ਲਿਬੜੇ ਪੈਰ (1992),
ਸਿਰਨਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ (2012),
ਨਾਵਲ : ਕੱਚ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (1960),
ਰਾਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ (1961),
ਪਾਣੀ ਤੇ ਪੁਲ (1962),
ਗਰਦਿਸ਼ (1962),
'ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਕਮਰੇ (1964),
ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਕੜੀ, 1965,
ਅੱਧੇ ਪੌਣੇ (1970),
ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ : ਡੁੱਬਦਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ (1957),
ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਮਨੁਖ (1973),
ਕੱਲਿਆਂ-ਕਾਰਿਆਂ (1973),
ਬਾਰੀ ਵਿਚਲਾ ਸੂਰਜ (1975),
ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਰੀ (1980),
ਇਕਾਈ (1987),
ਲੋਰੀ (1988),
ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜੜਾਂ (1988),
ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ (1989),
ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਰਾਤ (2000),
ਇਕ ਹੋਰ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ (2004),
ਅਨੁਵਾਦ : ‘ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਖਤ’, ‘ਪੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦਾ ‘ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁਲਾਬ’ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਲਿਓ ਟਾਲਸਟਾਏ – ਜੰਗ ਤੇ ਅਮਨ,
ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ - ਗੋਰਕੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਪੰਜ ਨਾਟਕ, ਇਟਲੀਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਗੋਰਕੀ ਦੇ ਖਤ
ਮਿਖ਼ਾਈਲ ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ -ਤੇ ਡਾਨ ਵਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਨਵੀਂ ਧਰਤੀ ਨਵੇਂ ਸਿਆੜ, ਸ਼ੋਲੋਖ਼ੋਵ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ,
ਕੋਂਸਤਾਨਤਿਨ ਪਾਸਤੋਵਸਕੀ - ਸੁਨਹਿਰਾ ਗੁਲਾਬ,
ਨਿਕੋਲਾਈ ਆਸਤਰੋਵਸਕੀ- ਸੂਰਮੇ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਖੰਭ
ਅਸਕਦ ਮੁਖਤਾਰ – ਭੈਣਾਂ (ਨਾਵਲ)।
